Przez większą część historii dzieci nie były traktowane tak, jak dziś chcielibyśmy je widzieć: jako osoby, które mają własną godność, potrzeby, wrażliwość i prawo do bezpiecznego rozwoju. Były oczywiście kochane przez rodziców, opłakiwane, noszone na rękach, otaczane troską — ludzka czułość nie zaczęła się dopiero w czasach nowoczesnych. Ale społeczne wyobrażenie dziecka przez długi czas było bardzo dalekie od współczesnego rozumienia dzieciństwa.
Dziecko bywało traktowane przede wszystkim jako część rodziny, rodu, gospodarstwa, majątku, wspólnoty religijnej albo społecznej hierarchii. W wielu epokach bardziej pytano o to, kim dziecko ma się stać dla dorosłych, niż kim jest ono samo. Miało pomagać, słuchać, pracować, dziedziczyć, podtrzymywać nazwisko, religię, zawód, pozycję społeczną. Zbyt często nie pytano, czego potrzebuje, co czuje, jak rozumie świat, czego się boi, co je ciekawi, gdzie zaczyna się jego własna droga.
Wraz z rozwojem społeczeństw przemysłowych ten problem stał się szczególnie widoczny. Dzieci pracowały jak dorośli, choć nie miały ani dorosłej siły, ani odporności, ani możliwości obrony. Ich dzieciństwo bywało skracane do minimum. Fabryki, warsztaty, kopalnie, gospodarstwa i domowe obowiązki pochłaniały lata, które powinny być czasem wzrastania, zabawy, nauki, więzi i odkrywania świata. Dziecko bardzo wcześnie wpychano w rolę małego dorosłego.
Jednym z najważniejszych osiągnięć nowoczesnej kultury humanistycznej było stopniowe odkrycie dzieciństwa. Odkrycie tego, że dziecko nie jest niedokończonym dorosłym, własnością rodziców ani narzędziem rodzinnych ambicji. Jest człowiekiem w rozwoju. Osobą, która potrzebuje ochrony, czułości, edukacji, zabawy, bezpieczeństwa, szacunku i czasu. Potrzebuje dorosłych nie po to, aby ci zawładnęli jego życiem, lecz po to, aby pomogli mu dorosnąć do własnego życia.
Rozwój praw dziecka był więc jednym z wielkich kroków w stronę bardziej humanistycznego świata. Ograniczanie pracy dzieci, rozwój powszechnej edukacji, troska o zdrowie, uznanie prawa dziecka do ochrony przed przemocą, coraz lepsze rozumienie psychologii rozwoju — wszystko to zmieniało sposób myślenia o najmłodszych. Dziecko zaczęto coraz częściej widzieć nie tylko jako przyszłego dorosłego, ale jako kogoś, kto już teraz zasługuje na poważne traktowanie.
Ten proces nie jest zakończony. Nadal istnieją miejsca, rodziny i systemy, w których dzieci są ignorowane, wykorzystywane, przemocowo formowane albo obciążane oczekiwaniami dorosłych. Nadal zdarza się, że dziecko ma być „grzeczne” zamiast bezpieczne, posłuszne zamiast rozumiane, wygodne dla dorosłych zamiast naprawdę wspierane. Dlatego warto przypominać, że prawa dziecka nie są modą ani przesadą. Są odpowiedzią na długą historię nierówności między światem dorosłych a światem dzieci.
Humanistyczna ceremonia powitania dziecka wpisuje się w tę drogę. Jest świeckim, ciepłym i odpowiedzialnym rytuałem, który mówi: oto pojawił się nowy człowiek. Nie nasza własność. Nie projekt do ukształtowania według cudzych ambicji. Nie przedłużenie rodziców. Nowa osoba, która będzie rosła, uczyła się, czuła, pytała, błądziła, śmiała się, płakała, tworzyła więzi i stopniowo odkrywała własną drogę.
Taka ceremonia nie mówi dziecku, jakie ma być. Ono jest jeszcze zbyt małe, aby zrozumieć słowa dorosłych deklaracji. Ale ceremonia mówi coś bardzo ważnego rodzicom i bliskim: bądźcie przy nim mądrze. Kochajcie je. Szanujcie jego rozwój. Nie narzucajcie mu gotowego życia. Pomagajcie mu stawać się sobą. Twórzcie wokół niego świat, w którym będzie mogło rosnąć zdrowo — ciałem, umysłem i sercem.
Dlatego humanistyczna ceremonia powitania nie jest jedynie ładnym spotkaniem rodzinnym. Może być momentem świadomego rodzicielstwa. Rodzice zatrzymują się na chwilę pośród codzienności, zmęczenia, radości, lęku i nowych obowiązków, aby powiedzieć sobie i innym: chcemy być odpowiedzialni za to życie. Chcemy uczyć się naszego dziecka, a nie tylko uczyć dziecko świata. Chcemy dawać mu bezpieczeństwo, obecność, język, ciekawość, czułość i granice, które chronią, a nie zniewalają.
Ważną częścią ceremonii może być zeszyt albo księga dziecka, którą wręczamy rodzicom. To prosty, ale bardzo piękny element. Rodzice mogą zapisywać w niej pierwsze lata rodzicielstwa: ważne chwile, pierwsze słowa, zabawne zdania, ulubione zabawy, lęki, zachwyty, rodzinne opowieści, rysunki, zdjęcia, ślady codzienności. Z czasem taka księga staje się nie tylko pamiątką, ale także świadectwem uważności. Dorosłe już dziecko może kiedyś zobaczyć, że było zauważane, że jego rozwój miał znaczenie, że jego historia była od początku otaczana czułością.
Można też podczas ceremonii przygotować list do przyszłego dziecka. Rodzice piszą kilka słów, które dziecko przeczyta po latach: kim byliśmy, gdy cię witaliśmy; czego się uczyliśmy; czego się baliśmy; co chcieliśmy ci obiecać; co było dla nas najważniejsze. Taki list może być niezwykłym spotkaniem dorosłego dziecka z młodymi rodzicami — nie idealnymi, ale kochającymi, przejętymi, odpowiedzialnymi i pełnymi nadziei.
Innym pięknym elementem jest krąg wsparcia. Bliscy rodzicom ludzie mogą symbolicznie zadeklarować, że będą obecni w życiu dziecka i rodziny. Nie jako właściciele jego losu, nie jako osoby narzucające mu swoją drogę, lecz jako ci, którzy mogą pomagać: czytać książki, opowiadać historie, wspierać rodziców, zabierać na spacery, uczyć cierpliwości, pokazywać przyrodę, muzykę, sztukę, sport, poczucie humoru albo rodzinne wspomnienia. Dziecko rośnie najlepiej nie w samotności, lecz w dobrej sieci relacji.
Ceremonia powitania może zawierać także drobne gesty inspirowane wiedzą o rozwoju dziecka. Można mówić o znaczeniu bezpiecznej więzi, wspólnego czytania, rozmowy, zabawy, bliskości fizycznej, uważnego reagowania na emocje, szacunku dla granic dziecka i ochrony przed przemocą. Nie musi to brzmieć jak wykład. Może przyjąć formę prostych, ciepłych zobowiązań: będziemy cię słuchać, będziemy z tobą rozmawiać, będziemy pomagać ci rozumieć emocje, będziemy dbać o twoje ciało, twoją ciekawość i twoje poczucie bezpieczeństwa.
Warto też zaprosić do ceremonii starsze rodzeństwo, jeśli dziecko je ma. Narodziny nowego członka rodziny są dla starszego brata lub siostry ogromną zmianą. Symboliczny gest — rysunek, krótkie powitanie, włożenie pamiątki do pudełka, wspólne zdjęcie, zapalenie świecy czy wręczenie drobiazgu — może pomóc dziecku poczuć, że nie zostało odsunięte na bok. Ono również jest częścią tej nowej rodzinnej opowieści.
Humanistyczna ceremonia powitania czerpie więc z bardzo starej potrzeby ludzkich wspólnot, ale odpowiada na nią współczesnym językiem. Ludzie od dawna witali dzieci muzyką, słowem, gestem i obecnością. W Indiach pięknym przykładem jest zwyczaj uroczystego witania dziecka muzyką szenaju — instrumentu związanego z ważnymi przejściami życiowymi. W różnych kulturach pojawiały się pieśni, dary, błogosławieństwa, rytuały i wspólne uczty. Nie musimy przejmować dawnych wierzeń, aby rozumieć, że narodziny dziecka są czymś, przy czym ludzie chcą być razem.
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów wspiera laicyzację, ale nie chce, aby laicyzacja odbierała światu piękno. Wolność od dogmatów nie powinna oznaczać rezygnacji z uroczystości, symboli, wspólnoty i wzruszenia. Przeciwnie — chcemy, aby osoby niewierzące, racjonalne, humanistyczne albo po prostu szukające własnej drogi mogły przeżywać najważniejsze chwile życia w sposób zgodny ze sobą, a jednocześnie piękny i głęboki.
Ceremonia powitania dziecka nie jest więc tylko zastępstwem dawnych tradycji. Jest nową świecką formą uważnego początku. Nie mówi: dziecko należy do nas. Mówi: dziecko jest wśród nas. Nie mówi: wiemy już, kim ma być. Mówi: pomożemy mu odkrywać, kim będzie. Nie mówi: podporządkujemy je naszej wizji. Mówi: będziemy przy nim, aby mogło rosnąć w zdrowiu, miłości, ciekawości i wolności.
To właśnie czyni tę ceremonię tak ważną. Jest radosna, ale nie powierzchowna. Czuła, ale nie sentymentalna. Symboliczna, ale zakorzeniona w realnym życiu. Przypomina, że rodzicielstwo jest procesem, dziecko jest osobą w rozwoju, a wspólnota może być dla rodziny źródłem siły.
Kiedy witamy dziecko humanistycznie, witamy nie tylko nowe życie. Witamy nowego człowieka i zobowiązujemy się, że spróbujemy być dla niego dobrym początkiem świata.
Od grudnia 2011 prezes PSR, obecnie wiceprezes. Ateista, poeta, muzyk. Publicysta „Racjonalisty” i jeden z najaktywniejszych członków forum. Od kilkunastu lat pełni też funkcję celebranta Ceremonii Humanistycznych. Studiował historię sztuki, a następnie prowadził własne badania dotyczące sztuki Orientu podczas pobytów w Indiach, na Sri Lance, na indonezyjskiej Bali (polecamy temat „Bali” na Racjonalista.tv) i w Turcji. Autor najobszerniejszego kompendium wiedzy nt. klasycznej muzyki indyjskiej w języku polskim, opublikowanego na stronie Hanuman.pl i w dużej mierze dostępnego też na racjonalista.tv (wpisz „Indie” w wyszukiwarkę). Sam gra głównie muzykę średniowieczną z zastosowaniem polifonicznej techniki gry na dwóch fletach, tzw. tibiae multiplex. Przede wszystkim jednak pisze poezję filozoficzną, inspirowaną mechanizmami natury, oraz odkryciami nauki. Stawia sobie za cel połączenie nauki i sztuki. W 2022 roku wyszła jego książka „Nowy humanizm. W stronę nowego wspaniałego świata bez ideologii”.
